Oceania

Ten artykuł dotyczy wysp. Zobacz też: inne znaczenia słowa Oceania.

Mapa świata z zaznaczonym obszarem Australii i Oceanii

Oceania − nazwa zbiorowa wysp Oceanu Spokojnego, które wraz z Australią tworzą odrębną część świata nazywaną Australią i Oceanią.

Położenie

Powierzchnia Oceanii wynosi ok. 8,5 mln km². W zachodniej części Oceanii znajdują się wyspy kontynentalne, na pozostałych obszarach są to głównie wyspy wulkaniczne i koralowe. Występują tu czynne wulkany (Mount Ruapehu, Rotorua i inne), a także gejzery i gorące źródła. W niektórych archipelagach w sąsiedztwie rowów oceanicznych występują liczne trzęsienia ziemi. Większa część położona jest w strefie klimatów równikowych i zwrotnikowych. Nad Karolinami i południową Polinezją pojawiają się często cyklony tropikalne. Wyspy porastają bujne wiecznie zielone lasy, a wyspy koralowe gaje palmy kokosowej.

Największe wyspy Oceanii: Nowa Gwinea, Wyspa Południowa, Wyspa Północna, Nowa Brytania, Nowa Irlandia, Nowa Kaledonia, Viti Levu, Vanua Levu, Bougainville, Guadalcanal, Makira, Espiritu Santo,

Ludność

Zamieszkuje ją około 12,3 mln osób (1993), co stanowi zaledwie 0,2% ludności świata. Rozmieszczenie ludności jest nierównomierne - gęstość zaludnienia powyżej 250 mieszk./km²: Tonga (500), Nauru (476), Wyspy Marshalla (287), Guam (257), Samoa Amerykańskie (251); gęstość zaludnienia poniżej 10 osób/km²: Papua-Nowa Gwinea (8) i Niue (8). Wiele wysepek pozostaje niezamieszkanych. Występuje tu ludność autochtoniczna: Papuasi (ok. 3,1 mln), Melanezyjczycy (ok. 1 mln), Polinezyjczycy (ok. 870 tys.), Mikronezyjczycy (ok. 180 tys.).

Gospodarka

Na wyspach Oceanii uprawia się: palmę kokosową, trzcinę cukrową, banany, ananasy, drzewa chlebowe i w mniejszym zakresie kawę, kakao i kauczuk. Ludność trudni się również połowem ryb, perłopławów i żółwi szylkretowych.

Z bogactw mineralnych duże znaczenie mają: rudy kobaltu, rudy niklu (Nowa Kaledonia), rudy miedzi, złoto (wyspa Bougainville), fosforyty (Nauru) oraz guano. Wyspy Oceanii odgrywają dużą rolę w komunikacji morskiej i lotniczej. Ważne porty morskie: Auckland, Wellington, Lyttelton, Numea, Suwa, Honolulu, Pago Pago, Rarotonga, Papeete, Madang, Port Moresby, Port Vila; oraz porty lotnicze: Honolulu, Nandi, Auckland, Wellington, Christchurch, Pago Pago, Papeete, Numea. Coraz ważniejszą gałęzią tutejszej gospodarki staje się turystyka, która najbardziej rozwinęła się na Hawajach i w Nowej Zelandii.

Historia

 Osobny artykuł: Odkrycia i badania Australii i Oceanii.

Obszar Oceanii w XVI wieku zaczęły penetrować wyprawy hiszpańskie i portugalskie. W XVII wieku dołączyli do nich Holendrzy, Francuzi i i Anglicy, a w XIX wieku Niemcy i Amerykanie. Do końca XIX w. wszystkie wyspy Oceanii zostały skolonizowane przez państwa europejskie i Stany Zjednoczone. W 1907 roku niepodległość uzyskało pierwsze państwo Oceanii - Nowa Zelandia (dotychczas Dominium brytyjskie). W okresie I wojny światowej terytoria niemieckie zajęte zostały przez Australię, Nową Zelandię i Japonię, w 1919 stały się one oficjalnie terytoriami mandatowymi Ligi Narodów pod zarządem tychże państw. W czasie II wojny światowej obszar Oceanii był areną działań wojennych japońskich i amerykańskich. Po kapitulacji Japonii w 1945 jej terytoria mandatowe jako terytoria powiernicze ONZ trafiły pod zarząd Stanów Zjednoczonych. W okresie powojennym większość terytorium zależnych uzyskało niepodległość: Samoa Zachodnie (1962), Nauru (1968), Tonga i Fidżi (1970), Papua-Nowa Gwinea (1975), Wyspy Salomona i Tuvalu (1978), Kiribati (1979), Vanuatu (1980), Federacja Mikronezji, Palau i Wyspy Marshalla (1994). Inne terytoria takie jak Niue, Wyspy Cooka, Mariany Północne czy Guam, posiadając szeroką autonomię, mają rangę państw stowarzyszonych z Nową Zelandią bądź USA.

Podział na regiony

Dzieli się na cztery części:

• Melanezję - 925 tys. km², 6,65 mln mieszk. (1993):
  • Nowa Gwinea, Archipelag Bismarcka, Wyspy Salomona, Santa Cruz, Nowe Hebrydy, Nowa Kaledonia, Fidżi;
• Mikronezję - 2,7 tys. km², 0,45 mln mieszk. (1993):
  • Mariany, Karoliny, Wyspy Marshalla, Wyspy Gilberta, Nauru, Banaba;
• Polinezję - 25,8 tys. km², 1,7 mln mieszk. (1993):
  • Hawaje, Line, Feniks, Tokelau, Tuvalu, Samoa, Tonga, Wyspy Cooka, Niue, Tubuai, Wyspy Towarzystwa, Tuamotu, Wyspy Gambiera, Markizy, Pitcairn, Wyspa Wielkanocna;
• i Nową Zelandię - 270,5 tys. km², 3,5 mln mieszk. (1993)

Podział polityczny

Mapa polityczna Oceanii

Podział polityczny Oceanii (bez Hawajów - USA i zachodniej części wyspy Nowa Gwinea - Indonezja):

• niepodległe państwa: Fidżi, Kiribati, Mikronezja, Nauru, Nowa Zelandia, Palau, Papua-Nowa Gwinea, Samoa, Tonga, Tuvalu, Vanuatu, Wyspy Marshalla, Wyspy Salomona;
• posiadłości australijskie: Norfolk, Wyspa Bożego Narodzenia, Wyspy Kokosowe;
• posiadłość brytyjska: Pitcairn;
• posiadłości francuskie: Nowa Kaledonia, Polinezja Francuska, Wallis i Futuna;
• posiadłości nowozelandzkie: Niue, Tokelau, Wyspy Cooka.
• posiadłości amerykańskie: Guam, Mariany Północne, Midway, Samoa Amerykańskie, Wake.

Zobacz też

Zobacz hasło Oceania w Wikisłowniku

• Wyspy Oceanii
• Informacje i ciekawostki o krajach i terytoriach Oceanii.

p • d • e Kontynenty Afryka Ameryka Południowa Ameryka Północna Antarktyda Australia Azja Europa Eurazja Eurafrasia Ameryka Afryka Południowa • Północna • Środkowa • Wschodnia • Zachodnia Ameryka Anglosaska • Centralna • Karaiby • Mezoameryka • Łacińska • Południowa • Północna • Środkowa Azja Bliski Wschód • Daleki Wschód • Południowa • Południowo-Wschodnia • Północna • Środkowa • Wschodnia • Zachodnia • Zakaukazie Europa Południowa • Północna • Środkowa • Wschodnia • Zachodnia Australia i Oceania Oceania • Australia • Nowa Zelandia • Melanezja • Mikronezja • Polinezja • Australazja Obszary polarne Arktyka • Antarktyka Oceany Atlantycki (Atlantyk) • Arktyczny • Indyjski • Południowy • Spokojny (Pacyfik)

Tekst udostępniany na licencji Creative Commons.